Zanim Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Berlinie zyskał rangę jednego z najważniejszych wydarzeń branżowych na świecie, jego cel był znacznie bardziej pragmatyczny. Historia festiwalu Berlinale rozpoczęła się od pomysłu amerykańskiego oficera, który chciał udowodnić, że podzielona i zrujnowana metropolia wciąż potrafi być tętniącym życiem centrum kultury.
W październiku 1950 roku Oscar Martay – inicjator całego przedsięwzięcia z ramienia amerykańskiej administracji wojskowej w Berlinie Zachodnim – powołał specjalny komitet organizacyjny. W jego skład weszli przedstawiciele senatu miasta, reprezentanci niemieckiego przemysłu filmowego oraz lokalny dziennikarz. Na stanowisko dyrektora wyznaczono historyka filmu Alfreda Bauera.
Pierwsza edycja wystartowała 6 czerwca 1951 roku. Imprezę otworzyła uroczysta premiera „Rebeki” Alfreda Hitchcocka z udziałem gwiazdy ekranu, Joan Fontaine. Wybór Berlina Zachodniego nie był dziełem przypadku. Impreza miała być wizytówką wolnego świata i dowodem na to, że poturbowane przez wojnę miasto potrafi na nowo zjednoczyć międzynarodowe środowisko artystyczne.
Skandal z 1970 roku i narodziny Nowego Kina
Dwudziesta edycja imprezy w 1970 roku brutalnie uświadomiła organizatorom, jak trudno oddzielić sztukę od wielkiej polityki. Do głównego konkursu trafił wówczas wstrząsający obraz „o.k.” w reżyserii Michaela Verhoevena, opowiadający o autentycznym skandalu z czasów wojny w Wietnamie – porwaniu, torturowaniu i morderstwie młodej Wietnamki przez amerykańskich żołnierzy.
Międzynarodowe jury pod przewodnictwem amerykańskiego reżysera George’a Stevensa zażądało wycofania tytułu z rywalizacji. Powołano się na punkt regulaminu mówiący o promowaniu porozumienia między narodami. Decyzja ta wywołała ogromną falę oburzenia wśród pozostałych twórców, którzy w geście solidarności zaczęli masowo wycofywać swoje prace.
Sytuacja eskalowała z godziny na godzinę, doprowadzając do dymisji całego jury oraz dyrektora imprezy. Konkurs przerwano, a nagród głównych nie przyznano. Kryzys ten stał się jednak punktem zwrotnym – rok później impreza wróciła w odświeżonej formule, wzbogacona o nowe forum dedykowane kinu niezależnemu i poszukującemu.
Ewolucja formatu i symbolizm Złotego Niedźwiedzia
Przez pierwsze lata o przyznaniu nagród decydowało głosowanie publiczności – międzynarodowe jury eksperckie powołano dopiero w 1956 roku. Zmieniał się także kalendarz. Pierwotnie seanse odbywały się latem, a przeniesienie terminu na luty w 1978 roku wynikało z potrzeb branżowych dystrybutorów, szukających dogodnego okna przed letnimi premierami kinowymi.
Oficjalne trofea – Złoty oraz Srebrny Niedźwiedź – nawiązują bezpośrednio do herbu Berlina. Słynną statuetkę zaprojektowała niemiecka rzeźbiarka Renée Sintenis w 1932 roku, czyli na długo przed powstaniem imprezy. Do dziś odlewy powstają w tej samej odlewni w berlińskiej dzielnicy Charlottenburg, która przygotowała pierwszy historyczny egzemplarz.
Skala, która nie potrzebuje rozgłosu
Podczas dziesięciu festiwalowych dni widzowie oglądają około 400 produkcji z ponad 100 krajów. Łączna frekwencja na seansach sięga pół miliona osób, a całe wydarzenie relacjonują tysiące dziennikarzy z całego świata.
Wraz z rozwojem imprezy zmieniała się też jej główna siedziba. Przez pierwsze dekady sercem wydarzenia pozostawało kultowe kino Zoo Palast w zachodniej części miasta. W 2000 roku, przy okazji jubileuszu 50-lecia, centrum festiwalowe przeniesiono na odrestaurowany Potsdamer Platz.
Droga, jaką przebyło wydarzenie – od propagandowego projektu z czasów zimnej wojny po pozycję absolutnego giganta branży – pokazuje unikalny charakter tej inicjatywy. Tutaj sztuka filmowa nigdy nie uciekała od bieżących sporów społecznych, stając się żywym świadectwem historii współczesnej.
Szczegółowe informacje o nadchodzącej edycji, program oraz opcje zakupu biletów znajdziesz w naszym kalendarzu: Międzynarodowy Festiwal Filmowy Berlinale – program, bilety, nagrody
Źródła:
