Pocztówkowy obraz Japonii kojarzy się z estetyką wabi-sabi, ceremonią parzenia herbaty, spokojem ogrodów zen i dążeniem do absolutnej doskonałości formy. Istnieje jednak zupełnie inny świat, który ta idealna wizja skutecznie zasłania. Kiyoko Murata należy do autorek bezkompromisowych, konsekwentnie przypominających o bolesnych kartach historii swojego kraju. Już 3 czerwca 2026 roku Wydawnictwo Marginesy wprowadzi do polskich księgarń jej wybitną powieść „Kobieta, która dawała przyjemność”. To jedno z najważniejszych dzieł w dorobku osiemdziesięcioletniej dziś pisarki, laureatki prestiżowych wyróżnień literackich, w tym Nagrody Akutagawy, Noma oraz Yomiuri. Za swoje zasługi twórczyni została odznaczona przez japoński rząd Medalem Purpurowej Wstążki oraz Orderem Wschodzącego Słońca.
Piętnastoletnia Ichi i matematyka długu
Główna bohaterka, Ichi, ma zaledwie piętnaście lat, gdy zostaje sprzedana do luksusowego domu uciech w Kumamoto na wyspie Kiusiu. Na miejscu dziewczyna otrzymuje nowe imię, nową tożsamość oraz ogromny dług. Kwota ta, zaciągnięta pierwotnie przez jej ubogich rodziców, rośnie z każdym dniem z powodu kosztów utrzymania i powiększa się za każdym razem, gdy jej rodzina ponownie potrzebuje gotówki.
Opisany przez Muratę proceder nie jest literacką fikcją. Dokładnie tak działały japońskie dzielnice rozrywki na początku XX wieku, w epoce Meiji. Autorka z dokumentalną wręcz precyzją odtwarza tamtejsze realia: sztywną hierarchię kurtyzan, wyniszczającą rutynę oraz bezwzględne warunki pracy. Całą tę machinę poznajemy z perspektywy młodej dziewczyny, która dopiero uczy się zasad panujących w zamkniętym świecie. Ratunkiem dla Ichi staje się potajemnie prowadzony dziennik. Bohaterka uczy się pisać i liczyć dzięki pomocy starszej, doświadczonej kurtyzany. Kobieta doskonale rozumie, że wiedza stanowi jedyne narzędzie oporu, ponieważ osoba potrafiąca samodzielnie kontrolować stan swoich finansów jest znacznie trudniejsza do oszukania przez właścicieli przybytku.
Solidarność na dnie hierarchii i historyczny strajk
Autorka unika pisania prostej, rzewnej opowieści o bezbronnych ofiarach. Skupia się na znacznie trudniejszym temacie, jakim jest budowanie głębokiej, kobiecej wspólnoty w skrajnie nieludzkich warunkach. Shinonome, kurtyzana najwyższej rangi (oiran), staje się dla młodej Ichi przewodniczką po skomplikowanej logice miejsca rządzącego się własnymi prawami.
Wspomniana solidarność nie ma w sobie nic z taniego sentymentalizmu. Bywa szorstka, pragmatyczna i wymuszona przez okoliczności, ale zawsze okazuje się całkowicie realna. To właśnie ta więź prowadzi ostatecznie do buntu, który wydarzył się w rzeczywistości. Powieść nawiązuje do autentycznego, historycznego strajku kurtyzan z Kumamoto, które odmówiły pracy i odważnie zażądały poprawy swoich warunków bytowych. Choć losy Ichi są fikcją, cała fabuła mocno wyrasta z udokumentowanych faktów.
Historia bez filtra i filmowy dorobek autorki
Książka ma ogromną wartość poznawczą. Japonia epoki Meiji była państwem gwałtownych przemian, otwierającym się na wpływy Zachodu i przełamującym dawny porządek feudalny. W tym okresie legalne domy uciech stanowiły oficjalną, w pełni opodatkowaną instytucję prawną. Murata rezygnuje z moralizowania, pokazując mechanizmy systemowe od środka, z punktu widzenia osób znajdujących się na samym dole drabiny społecznej. Historyczna dokładność współgra tu z autentycznymi emocjami.
Kiyoko Murata, mieszkająca na co dzień w Fukuoce, cieszy się w swojej ojczyźnie statusem autorki, po której teksty chętnie sięgało kino. Jej twórczość stała się bazą dla głośnych produkcji filmowych. Wybitny reżyser Akira Kurosawa przeniósł na ekran jej opowiadanie „Nabe no naka” z 1987 roku, tworząc poruszający film „Sierpniowa rapsodia” (1991), opowiadający o traumie i pamięci po zrzuceniu bomby atomowej na Nagasaki. Z kolei Hideo Onchi w 2003 roku wyreżyserował dramat „Warabi no kō” na podstawie jej powieści z 1994 roku pod tym samym tytułem. Ta historia dotykała bolesnego tematu starości oraz dawnej, okrutnej tradycji porzucania starszych członków społeczności w górach. „Kobieta, która dawała przyjemność” to pierwszy tekst tej wybitnej japońskiej pisarki przełożony na język polski.
