Książ utracony, Książ ocalony to nazwa przełomowego projektu badawczego i wydawniczego, który rzuca nowe światło na dzieje wspaniałej rezydencji. Ważnym momentem tych poszukiwań był lipiec 2015 roku, gdy do wałbrzyskiego zamku powróciło czterdzieści obrazów ze zbiorów Muzeum Narodowego we Wrocławiu. Dzieła dawniej zdobiły komnaty Jana Henryka XV oraz księżnej Daisy. Książka pokazuje, jak z poszukiwań zaginionych dzieł wyłoniła się pełna monografia rodowego dziedzictwa.
Śledztwo w zagranicznych archiwach i na starych fotografiach
Za naukową stronę tomu odpowiada dr Beata Lejman z Muzeum Narodowego we Wrocławiu, a w zespole autorskim znaleźli się również prof. Romuald M. Łuczyński, Oleksandr Pestrykov oraz Mateusz Mykytyszyn. Badacze wykonali ogromną pracę w terenie, docierając do archiwów, kolekcji i materiałów, które pozwoliły odtworzyć historię rezydencji.
Praca nad monografią przypominała wielowątkowe śledztwo. Autorzy prowadzili kwerendy w polskich archiwach oraz w berlińskim Bundesarchiv, sięgając także do prywatnych kolekcji z Niemiec i Kanady. Wiele bezcennych przedmiotów przetrwało wyłącznie na pamiątkowych fotografiach. Ustalenie, który przedmiot znajdował się w konkretnej komnacie, wymagało wiedzy historycznej oraz uważnej analizy zachowanych materiałów.
Od potężnej fortuny do powojennej grabieży
Hochbergowie przed I wojną światową należeli do najbogatszych rodów w Europie. Książka prowadzi czytelnika przez kolejne etapy ich historii, od lat świetności rezydencji po późniejszy kryzys gospodarczy. Ważnym momentem był grudzień 1943 roku, gdy pełnomocnik rodziny sprzedał obiekt władzom prowincjonalnym. Decyzja ta otworzyła drogę do nazistowskiej przebudowy zamku i wojennych grabieży.
Trzon publikacji tworzą dzieje dawnych kolekcji. Autorzy szczegółowo opisują XVIII-wieczny Gabinet Sztuki i bogatą bibliotekę, a także międzywojenne muzeum Hochbergów. Osobne rozdziały poświęcono ulubionej willi księżnej Daisy oraz losom jej rodowej biżuterii.
Monografia ukazała się nakładem Zamku Książ oraz Fundacji Księżnej Daisy von Pless. Album liczy blisko 600 stron i zawiera 247 archiwalnych ilustracji. Publikację uzupełnia szczegółowe kalendarium wojennych strat.
