Opus Dei. Brudne pieniądze – dziennikarskie śledztwo na styku wielkiej wiary i globalnych finansów
Premiera polskiego wydania: 24 marca 2026 r., Wydawnictwo Prószyński i S-ka
Siódmego czerwca 2017 roku Banco Popular, jeden z filarów hiszpańskiej bankowości, przestał istnieć w ciągu jednej nocy. Upadek instytucji z blisko stuletnią tradycją wywołał wstrząs na rynkach, ale dla brytyjskiego dziennikarza finansowego, Garetha Gore’a, stał się początkiem dochodzenia, które wykroczyło daleko poza arkusze kalkulacyjne. Gore, badając przyczyny katastrofy, natrafił na ślad struktur decyzyjnych, które przez dekady miały pozostawać pod wpływem Opus Dei – potężnej i hermetycznej organizacji katolickiej. Jego książka to mroczny obraz świata, w którym religijna asceza przenika się z zarządzeniem miliardami euro, budząc pytania o granice wpływu i etykę ukrytego kapitału.
The Syndicate i mechanizmy kontroli nad Banco Popular
Gore w swojej pracy drobiazgowo opisuje grupę inwestycyjną zwaną „The Syndicate”. Według jego ustaleń, omijała ona standardowe procedury nadzoru, pozwalając osobom związanym z Opus Dei na faktyczne sterowanie bankiem. Kluczową postacią w tej narracji jest Luis Valls-Taberner, finansista, który przez lata dbał o stabilność instytucji, jednocześnie – zdaniem autora – budując system finansowania ekspansji organizacji na całym świecie. Gore sugeruje, że pieniądze z banku, poprzez sieć fundacji, zasilały konserwatywne inicjatywy w USA i Europie. Z kolei przedstawiciele Opus Dei w obszernych sprostowaniach kategorycznie zaprzeczają tym tezom, wskazując na brak bezpośrednich powiązań kapitałych i standardowy charakter struktur akcjonariackich.
Życie numerariuszy czyli surowa asceza w służbie organizacji
Jednym z najbardziej dyskutowanych fragmentów książki jest opis codzienności numerariuszy – członków organizacji żyjących w celibacie i oddających swoje dochody na jej rzecz. Gore przybliża praktyki umartwiania ciała, takie jak noszenie cilicium, przedstawiając je jako element systemu budowania bezwzględnej lojalności. Autor idzie o krok dalej, przytaczając zeznania kobiet, które miały być werbowane do służby domowej w ośrodkach organizacji bez wynagrodzenia i ubezpieczenia. Opus Dei odpiera te zarzuty, podkreślając dobrowolność wyboru drogi duchowej i oskarżając Gore’a o stosowanie sensacyjnej retoryki oraz manipulowanie wypowiedziami anonimowych świadków.
Kontrowersje wokół źródeł i reakcja Opus Dei na publikację
Publikacja Gore’a spotkała się z entuzjastycznym przyjęciem w mediach takich jak „Financial Times” czy „Publishers Weekly”, gdzie chwalono autora za odwagę i ogrom wykonanej pracy archiwalnej. Jednocześnie sama prelatura Opus Dei opublikowała wielostronicowy dokument punktujący błędy merytoryczne książki – od dat historycznych po błędne interpretacje decyzji biznesowych. Spór ten pokazuje, jak trudne jest badanie struktur działających na pograniczu sfery sacrum i profanum. Gore broni swojej pracy, powołując się na setki wywiadów i dokumenty bankowe, podczas gdy krytycy zarzucają mu tworzenie nowej wersji teorii spiskowych w miejsce rzetelnej analizy ekonomicznej.
Amerykańska agenda i wpływ na globalną politykę
Książka dokumentuje również ekspansję Opus Dei w Stanach Zjednoczonych, łącząc finansowanie organizacji z lobbingiem na rzecz konserwatywnych zmian w prawie, w tym dotyczących wyroków Sądu Najwyższego. Gore kreśli wizję sieci szkół i think tanków, które kształtują przyszłe elity polityczne w duchu chrześcijańskiego nacjonalizmu. Choć tezy te budzą sprzeciw wielu środowisk katolickich, autor upiera się, że przepływ kapitału z Hiszpanii do USA miał realny wpływ na kształt dzisiejszej polityki. To najbardziej kontrowersyjny wątek śledztwa, zmuszający czytelnika do zastanowienia się, gdzie kończy się działalność religijna, a zaczyna systemowe budowanie stref wpływu.
Prawda o potężnych instytucjach rzadko bywa jednowymiarowa, a każda próba jej odsłonięcia przypomina, że za fasadą wielkich idei zawsze stoją ludzie ze swoimi ambicjami i słabościami.
